Trò chuyện với người "trong chăn" vụ thuốc ung thư giả

Lượt xem: | 10:52 13-09-2017
Giữa sóng gió của ngành y tế, chúng tôi tìm đến PGS. TS Nguyễn Tiến Quyết - Anh hùng Lao động, Phó Chủ tịch Tổng hội Y học Việt Nam, nguyên Giám đốc Bệnh viện Việt Đức, người nổi tiếng là “mẹ chồng” đanh đá trong ngành y, nhưng cũng là một nhà phẫu thuật hàng đầu, đã cứu mạng hàng trăm người bệnh bằng khả năng chẩn đoán bệnh rất tốt của ông.

Bằng kinh nghiệm hơn một thập kỷ đó, ông cũng có thể ngồi nói về ngành y hết ngày này qua ngày khác. Chúng tôi muốn tìm kiếm ở ông một tiếng nói từ “trong chăn”, một ý kiến tâm huyết và đủ uy tín để nhìn lại những tai tiếng xoay quanh ngành y tế.

Nhà báo Vũ Hân: Thưa ông, trong scandal mới nhất của ngành y tế là câu chuyện VN Pharma với hàng loạt nghi vấn của dư luận về thuốc thật - giả và những mối quan hệ đằng sau nó, ví dụ chuyện em chồng Bộ trưởng làm việc ở doanh nghiệp và nó đã vươn cánh tay rất rộng trong một thời gian ngắn; với kinh nghiệm của ông, một công ty dược có thể đàng hoàng mà lớn mạnh nhanh như vậy hay không?

PGS Nguyễn Tiến Quyết: Không thể nào trả lời câu này cho rạch ròi được. Tôi cũng không ở vị trí có thể trả lời câu hỏi đó một cách thỏa đáng. Chúng ta kết tội một người phải dựa trên bằng chứng. Nếu chiếu theo quy định, thì ở đây, luật pháp không cấm việc tôi làm Bộ trưởng Bộ Y tế thì em chồng tôi không được làm ở một hãng dược. Việc công ty đó lớn mạnh trong một thời gian ngắn cũng không nhất thiết do được Bộ trưởng nâng đỡ. 

Tôi quan niệm, muốn làm gì cũng được, nhưng phải làm đúng với quy định của pháp luật. Còn làm sai thì phải trừng trị thôi. Kể cả em chồng Bộ trưởng làm trong đơn vị đó, bây giờ xảy ra sự việc ồn ào như vậy, gây tổn hại uy tín ngành y tế, thì cũng phải chờ cơ quan chức năng kết luận cụ thể, chứ tôi không kết luận vội vã cho bất kỳ ai.

PV: Hình ảnh của ngành y tế thời gian qua có một vài chuyện không hay, đơn cử như vụ tiêm vắc-xin làm chết trẻ; lùm xùm quanh giá thuốc, chất lượng thuốc; những tin đồn về nhóm lợi ích khủng khiếp trong ngành dược, và bây giờ là một vụ việc thuốc kém chất lượng được nhập khẩu. Vậy thì, theo ông, những việc đó chỉ mang tính sự vụ, như là một “tai nạn” hay là một mắt xích hé lộ những “tảng băng chìm” ghê gớm hơn trong ngành y tế?

PGS Nguyễn Tiến Quyết: Nếu bạn hỏi thế, tôi phải nói thế này: Không phải riêng Việt Nam, mà trên thế giới, ngành nào cũng có người rất tích cực, rất tốt; và ngành nào cũng có những “con sâu”. Nhà báo cũng thế và ngành y tế cũng thế thôi. 

Cho nên, nhìn một việc gì cần nhìn cho thấu lý, đạt tình. Vì sự việc vừa rồi mà đánh giá cả ngành y tế bằng màu xám thì không đúng, làm cho những người đang hết mình vì bệnh nhân cảm thấy xót xa và chạnh lòng. Dân gian có một câu: “sảy chân thì có thể đỡ được, sảy miệng thì không thể đỡ được”, nên đừng vội vã quy chụp, đừng lấy hiện tượng mà quy cho bản chất.

Trong vụ VN Pharma, cũng có báo nói tiền “bôi trơn” lên đến hàng trăm tỷ đồng, chuyển lòng vòng ra nước ngoài rồi chuyển về để lót tay cho bác sỹ. 

Chúng tôi ở trong ngành cũng đặt câu hỏi: Vậy thì lót tay ai? Việc đó cơ quan điều tra phải xem xét. Còn có những người là bác sỹ rất nổi tiếng, có chức sắc, nhưng cả đời không nhận đồng hoa hồng của hãng dược nào. Có hiện tượng bác sỹ kê đơn ăn hoa hồng không? Có! Có hiện tượng phải bôi trơn, để móc ngoặc, lợi ích nhóm không? Có! Nhưng tôi, tôi tin rằng không phải tất cả. Không phải là nhiều!.

PV: Ý ông là hãy bắt những người phải chịu trách nhiệm trong phạm vi những gì mà họ gây ra, chứ không phải cả ngành y tế phải chịu trách nhiệm về việc đó?

PGS Nguyễn Tiến Quyết: Đúng! Để những người làm sai phải chịu trách nhiệm trước pháp luật, trước dư luận. Kiểu tư duy quy chụp làm rất nhiều người chân chính trong ngành y bức xúc. Vụ việc này, tôi cho rằng đề nghị của Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam và quyết định của Thủ tướng thanh tra việc cấp phép của Cục Quản lý dược là rất đúng. Và ngành y tế chúng tôi cũng rất đồng tình. Chúng tôi cũng mong các con sâu như vậy bị phát hiện.

PV: Bệnh viện Việt Đức dưới sự điều hành của ông đã đấu thầu thuốc rất bài bản, và nhiều người cho rằng nó đã làm thay đổi nhận thức của ngành y về đấu thầu thuốc. Vậy với kinh nghiệm của ông, đấu thầu thuốc với cơ chế hiện nay có nhiều dư địa cho việc gian lận, quân xanh quân đỏ, bôi trơn, lót tay hay không? Và những người trong cuộc có dễ dàng làm những việc mờ ám, đi đêm với các hãng dược không?

PGS Nguyễn Tiến Quyết: Trong xã hội vận hành theo cơ chế thị trường, sẽ có những việc đó xảy ra. Nhưng nếu người làm mà có tâm, làm quyết liệt, đúng trách nhiệm thì sai trái không thể thâm nhập vào. 

Tôi vẫn cứ nghĩ là như thế. Ở Bệnh viện Việt Đức, trong đấu thầu thuốc, đấu thầu trang thiết bị... công khai, minh bạch và quyết liệt được đặt lên hàng đầu. Tôi nói thật, như tôi, nghề chính là nghề bác sỹ phẫu thuật, nên tôi kém về phẫu thuật, về chữa bệnh thì xã hội có thể cười tôi; chứ còn về tài chính, về xây dựng cơ bản, làm sao tôi bằng chuyên gia trong lĩnh vực đó được? 

Cho nên, khi xây dựng quy trình đấu thầu phải thông qua hội đồng khoa học. Những bác sỹ trực tiếp làm sẽ đề xuất loại thuốc mà họ cần dùng. Tôi không thể hiểu được thuốc chữa thần kinh, thuốc về hồi sức, về tim mạch bằng các chuyên gia trong lĩnh vực đó. Trách nhiệm của tôi chỉ là phải tập hợp được đội ngũ chuyên gia đó để họ đưa lên. Nếu thấy đúng thì tôi duyệt, sai thì tôi ách lại.

PV: Như ông nói, phải chăng sự nghiêm ngắn của quá trình đấu thầu thuốc vẫn còn phụ thuộc quá nhiều vào sự tử tế của cá nhân người thực hiện; còn cơ chế, quy định vẫn có cái cho người ta lợi dụng?

PGS Nguyễn Tiến Quyết: Trong cơ chế vẫn còn những kẽ hở. Tất nhiên, người ta quy định như thế để đại bộ phận dựa vào đó làm cho minh bạch, nhưng không phải anh thực hiện chi li như quy định là đúng. Dù vậy, nếu có cái sai, quá trình làm anh sẽ biết. Bản thân anh là người đứng đầu, anh hãy làm hết cái tâm, hết trách nhiệm của mình để ngăn chặn những cái không đáng có xảy ra.

PV: Con người phải là nhân tố cuối cùng chốt chặn, bịt lấp kẽ hở, chứ không phải đào bới nó thêm ra?

PGS Nguyễn Tiến Quyết: Đúng như vậy. Có pháp luật nào mà lường hết được những sự việc xảy ra. Không có một hệ thống cơ chế nào mà không có sơ hở. Tôi lấy ví dụ thế này, Chỉ thị 01 trước đây về dược quy định đưa vào một chỉ số chung, rồi cứ thuốc nào giá thấp nhất là trúng thầu. 

Tôi cho rằng như vậy không đúng. Phải đưa về một mặt bằng chuẩn về kỹ thuật, rồi mới đến giá. Quan điểm của tôi là hàng tốt, giá hợp lý thì mới là chuẩn, chứ hàng rất tốt mà giá rẻ là phải nghi ngờ. Đặc biệt về thuốc men cần phải hết sức nghiêm túc, bởi vì đó là cái sống - cái chết của con người. Anh không làm nghiêm túc là anh có tội.

PV: Điều hành một bệnh viện lớn, đầu ngành, hẳn ông hiểu hơn ai hết hoa hồng của đấu thầu thuốc và thiết bị y tế là không nhỏ. Việc từ chối các khoản lợi không nhỏ đó có khó không?

PGS Nguyễn Tiến Quyết: Hoa hồng đấu thầu thuốc men, trang thiết bị y tế đúng là rất lớn, lương không thể bì được. Tôi phải nói thật là tôi cũng có những đối tượng tiếp cận. Nhưng tôi bảo tôi không làm việc đó. Đây có hội đồng có ông A, bà B, ông C này, tôi chỉ là người xem xét cuối cùng và tôi có lời hứa không thay đổi khi hội đồng quyết định. Nếu hội đồng bảo chọn thuốc A, mà tôi chọn thuốc B, thì hội đồng họ biết tôi có vấn đề ngay. Mà tôi bị khinh bỉ ngay. Nên tôi không làm việc ấy. Quản lý trí thức có cái khó. Phải quản lý bằng cái tâm, chứ không phải bằng mệnh lệnh.

PV: Với cá nhân ông, cái gì giúp ông vượt qua các mối lợi, vượt qua chính mình?

PGS Nguyễn Tiến Quyết: Tiếng tăm của mình, uy tín của mình hơn rất nhiều so với tiền bạc. Và ai làm được việc đó đồng nghiệp người ta biết, cấp dưới người ta biết, xã hội biết. Và ít nhất, trời biết, đất biết, chính tôi biết.

PV: Trả lời trước báo chí về lý do lọt thuốc giả của công ty ma do VN Pharma “sáng tạo” ra, dù đã qua hội đồng nhiều bác sỹ, dược sỹ đầu ngành; lãnh đạo Bộ Y tế nói: Do hồ sơ, giấy tờ được làm giả rất tinh vi, mà hội đồng chỉ có chuyên môn về thuốc, không thể phát hiện ra. Theo kinh nghiệm của ông, nếu tổ chức hội đồng như hiện nay thì thuốc giả có dễ lọt sàng không?

PGS Nguyễn Tiến Quyết: Có thể lọt dễ dàng. Bỏ ngoài chuyện tiêu cực đi, tới đây Thanh tra Chính phủ sẽ kết luận, chỉ làm đàng hoàng, vẫn lọt. Ngồi hội đồng thì chỉ biết thư ký báo cáo lên thành phần thuốc thế này, nơi này sản xuất, có tất tật mọi yêu cầu... tức là xem xét chất lượng trên giấy, thì tôi có là giáo sư ngồi hội đồng tôi cũng cho qua. 

Vụ việc này cũng để lại một bài học cảnh tỉnh cho chúng ta, phải mang thuốc về kiểm nghiệm, phải kiểm tra chéo sang Canada xem có công ty đó tồn tại không, còn cứ soi giấy tờ thì lọt hết. Nếu đúng theo văn bản, quy định thì thuốc này là thuốc kém chất lượng chứ không phải thuốc giả, nhưng hậu quả thì như nhau, điều trị không thể khỏi bệnh.

PV: Một số lô kháng sinh của VN Pharma cũng đã kịp lọt vào các bệnh viện lớn. Việt Đức đã bao giờ được chào mời mua thuốc của doanh nghiệp này?

PGS Nguyễn Tiến Quyết: Nếu tôi nhớ không nhầm thì năm 2009, 2010, ở đây cũng mua mấy trăm ống kháng sinh, nhưng không mua thẳng của VN Pharma mà qua Công ty Đại Kim làm đại lý. Nhưng số thuốc đó là thuốc đúng, không nằm trong 7 lô kháng sinh kia.

PV: Dư luận nhiều năm nay luôn cho là thị trường dược của Việt Nam nhóm lợi ích vô cùng khủng khiếp. Đó có phải là thực tế không?

PGS Nguyễn Tiến Quyết: Tôi cho là không sai. Dường như Chính phủ cũng đang có những động thái thiết lập lại. Nếu quyết tâm, thì làm được. Trước hết mình phải trong sạch cái đã.

Tôi cho rằng, để quản lý tốt hơn, đề nghị nhà nước độc quyền những loại thuốc đặc biệt: thuốc gây mê hồi sức, thuốc ung thư, tim mạch... Còn đại bộ phận những thuốc thông thường, cho theo thị trường. Tất cả các doanh nghiệp đều được nhập, bệnh viện đấu thầu, thuốc ai tốt, giá cả hợp lý thì người ta mua.

Theo ANTG.